Jeśli dziś, 16 listopada, zagniatasz ciasto na piernik staropolski, wcale nie jesteś spóźniony. Ja nastawiam surową masę właśnie w połowie listopada, trzymam ją w lodówce w 4–8°C, a blaty piekę dopiero 18–20 grudnia. Po przełożeniu powidłami piernik dochodzi jeszcze 2–3 dni pod deseczką i na Wigilię jest miękki.
16 listopada: zagniatam ciasto i chowam je do zimna
Według tradycji masę na piernik staropolski nastawia się na przełomie października i listopada, bo potrzebuje 4–6 tygodni dojrzewania. Połowa listopada wciąż mieści się w tym oknie. Od dziś do 18–20 grudnia zostaje mniej więcej pięć tygodni, czyli tyle, ile ciasto powinno odpocząć. Warunek jest jeden: nie przesuwać zagniatania na kolejny weekend.
Cała robota zajmuje jeden wieczór. Najpierw w garnku rozpuszczam masło razem z miodem i cukrem, bez przerwy poruszając łyżką, aż zrobi się z tego jednolita masa. Pilnuję, żeby nie zaczęła wrzeć, a potem zostawiam ją do całkowitego ostygnięcia. Dopiero zimną łączę z suchymi składnikami, czyli mąką przesianą razem z kakao, solą i korzenną przyprawą, dodaję jajka oraz sodę rozpuszczoną w mleku.
Wyrabiam wszystko na gładkie, zwarte ciasto i jeszcze tego samego dnia przenoszę je do chłodu.
Jak przechować surowe ciasto przez pięć tygodni?
Przez cały ten czas ciasto ma tylko leżeć w spokoju, ale w odpowiednich warunkach. Pilnuję trzech rzeczy.
- Naczynie: kamionkowe, szklane albo emaliowane. W takim garnku lub pojemniku masa czeka do grudnia.
- Przykrycie: naczynie zawsze jest przykryte, nie stoi otwarte w lodówce.
- Temperatura: około 4–8°C. Wystarczy lodówka albo inne chłodne miejsce w domu.
Najważniejsze, czego nie robić, to nie skracać leżakowania na siłę. W tych tygodniach masa robi się bardziej zwarta, przyprawy korzenne powoli oddają aromat, a miód i kakao się przegryzają. Ciasto wyjęte za wcześnie da wypiek bliższy szybkiemu ciastu korzennemu niż prawdziwemu piernikowi staropolskiemu.
18–20 grudnia: pieczenie blatów
Kiedy zbliża się ten termin, wyjmuję dojrzałe ciasto i dzielę je na trzy części. Każdą rozwałkowuję na prostokątny blat i piekę osobno w piekarniku nagrzanym do 170°C, około 15–18 minut. Upieczone blaty muszą całkowicie wystygnąć, zanim dotknie ich nadzienie.
Dlaczego nie piekę wcześniej ani później? Bo po przełożeniu piernik potrzebuje jeszcze kilku dni pod obciążeniem. Pieczenie 18–20 grudnia daje dokładnie ten zapas przed Wigilią.
Przełożenie powidłami i kilka dni pod deseczką
Zimne blaty przekładam powidłami śliwkowymi, które świetnie pasują do korzennego smaku. Smaruję dwa blaty, składam piernik w całość i kładę na nim deseczkę, żeby go lekko docisnąć. Tak odstawiam go w chłodne miejsce na 2–3 dni.
W tym czasie blaty wyraźnie miękną, a powidła równo je spajają. Na koniec polewam piernik czekoladą i posypuję orzechami włoskimi albo skórką pomarańczową. Kroję go w małe prostokąty i podaję do kawy, herbaty z pomarańczą albo kompotu z suszu.
Przepis na piernik staropolski
Do ciasta potrzebujesz miodu, cukru, masła, mąki, kakao, soli, jajek i mleka, a do tego dwóch dodatków.
- soda oczyszczona: 2 łyżeczki
- przyprawa korzenna do piernika: 2 łyżki
Do przełożenia i polewy przygotuj te składniki.
- powidła ze śliwek: 400 g
- czekolada deserowa: 200 g
- śmietanka o zawartości 30 proc. tłuszczu: 80 ml
- na wierzch: włoskie orzechy albo skórka z pomarańczy
- Rozpuść w garnku masło z miodem i cukrem, cały czas mieszając, ale nie dopuść do zagotowania. Odstaw, aż masa całkiem ostygnie.
- Do dużej miski przesiej mąkę razem z kakao, solą i korzenną przyprawą. Wlej mleko z rozpuszczoną sodą, wbij jajka i dodaj zimną masę miodową.
- Zagnieć gładkie ciasto. Przenieś je do szklanego albo emaliowanego pojemnika, zamknij pokrywką i schowaj do lodówki, gdzie poleży od 4 do 6 tygodni.
- 18–20 grudnia podziel ciasto na trzy części, rozwałkuj prostokątne blaty i piecz każdy 15–18 minut w 170°C. Wystudź.
- Posmaruj dwa blaty powidłami, złóż piernik, dociśnij deseczką i odstaw w chłodne miejsce na 2–3 dni.
- Zagrzej śmietankę, zestaw garnek z palnika i wrzuć do niego połamaną czekoladę, a potem mieszaj, aż polewa będzie gładka. Polej nią piernik i obsyp orzechami lub skórką z pomarańczy.
